Zagadka Einsteina

Zagadka – gatunek literatury stosowanej, często ludowej, przeważnie wierszowany, składający się z części pytajnej i odpowiedzi. Część pytajna zawiera pośredni opis pewnego przedmiotu, często peryfrastyczny. Zadaniem odpowiadającego jest wskazanie na podstawie tego opisu, o jaki przedmiot chodzi. Stopień trudności zagadki zależy od stopnia pośredniości i peryfrastyczności opisu, ale nie tylko – wiele zagadek prócz elementów mających naprowadzić na odpowiedź pytającego, zawiera także elementy mające zbić go z tropu.

Zagadki pełnią funkcję dydaktyczną i rozrywkową. Pierwotnie związane z mitem i liturgią, stały się następnie rodzajem zabawy towarzyskiej, obecnie przynależą przede wszystkim do folkloru dziecięcego.

W literaturze, zwłaszcza w średniowiecznej i literaturze manieryzmu i baroku stanowiły też nieraz samodzielne utwory poetyckie lub ich części, o funkcji nie dydaktycznej i rozrywkowej, ale estetycznej. Zagadki są też często elementem treści mitów i fabuły baśni – częstym motywem jest w nich rozwiązanie szczególnie trudnej zagadki przez bohatera, za co zostaje on nagrodzony. Jednym z bardziej znanych motywów tego typu jest rozwiązanie zagadki Sfinksa przez Edypa – zagadka pytała o to, kto rano chodzi na czterech nogach, w południe na dwóch, a wieczorem na trzech.

Tego rodzaju motyw występuje także w literaturze współczesnej nawiązującej do baśni i mitów – w Hobbicie Tolkiena Bilbo wchodzi w posiadanie cennego przedmiotu dzięki grze w zagadki, przy czym każde pytanie Golluma jest oryginalną zagadką staroangielską. Z kolei do mitologii nordyckiej nawiązuje rozmowa Bilba ze Smaugiem, podobna do rozmowy Sigurda z Fafnirem z Eddy starszej.

W literaturze wykorzystywane są także zagadki absurdalne, np. “dlaczego kruk jest podobny do biurka” z Alicji w Krainie Czarów Lewisa Carrolla.

Zagadka Einsteina to znane puzzle logiczne. Tradycja przypisuje jej autorstwo Albertowi Einsteinowi, który rzekomo miał ją wymyślić jeszcze w dzieciństwie. Autor szczególnej teorii względności miał ponoć powiedzieć, że jest w stanie ją rozwiązać jedynie 2% populacji świata. Czasami uważa się za jej autora Lewisa Carolla. Znana jest w kilku różnych wersjach.

Jedno z możliwych sformułowań

5 ludzi różnych narodowości zamieszkuje 5 domów w 5 różnych kolorach. Wszyscy palą papierosy 5 różnych marek i piją 5 różnych napojów. Hodują zwierzęta 5 różnych gatunków. Który z nich hoduje rybki?

1. Norweg zamieszkuje pierwszy dom
2. Anglik mieszka w czerwonym domu.
3. Zielony dom znajduje się bezpośrednio po lewej stronie domu białego.
4. Duńczyk pije herbatkę.
5. Palacz Rothmansów mieszka obok hodowcy kotów.
6. Mieszkaniec żółtego domu pali Dunhille.
7. Niemiec pali Marlboro.
8. Mieszkaniec środkowego domu pija mleko.
9. Palacz Rothmansów ma sąsiada, który pija wodę.
10. Palacz Pall Malli hoduje ptaki.
11. Szwed hoduje psy.
12. Norweg mieszka obok niebieskiego domu.
13. Hodowca koni mieszka obok żółtego domu.
14. Palacz Philip Morris pija piwo.
15. W zielonym domu pija się kawę.

Zakłada się, że domy ustawione są w jednej linii (1-2-3-4-5), a określenie “po lewej stronie” w punkcie 3. dotyczy lewej strony z perspektywy naprzeciw tych domów (tj. dom o numerze n jest bezpośrednio po lewej stronie domu n+1)

Rozwiązanie zagadki

Na początku ustalamy wszystkie pewne fakty, a więc: W pierwszym domu mieszka Norweg (1), drugi dom jest niebieski (12), w trzecim domu pija się mleko (8).

Zielony dom znajduje się po lewej stronie domu białego (3), a więc na pewno nie będą to domy 1 i 2, ponieważ drugi jest niebieski. Mogą to być domy 3 i 4, lub 4 i 5. Wiemy też że w zielonym domu pija się kawę (15), a więc jest to dom 4 lub 5 ( w domu 3 pija się mleko). Jednak gdyby był to dom 5, to nie miał by żadnego domu po prawej stronie, a musi mieć biały dom (3). Więc dom 4 jest zielony, a 5 biały.

Anglik mieszka w czerwonym domu (2), więc pozostaje mu tylko dom środkowy.

4 domy mają już przyporządkowane kolory, pozostał tylko pierwszy, więc wiemy że jest on żółty, a jego mieszkaniec pali Dunhille (6). Skoro Norweg mieszka w żółtym, to jego sąsiad z niebieskiego domu, hoduje konie (13).

Teraz pomyślmy nad tym co pije Norweg: Na pewno nie mleko, ani nie kawę, ponieważ te są już pite w innych domach. Na pewno nie herbatę, ponieważ ją pije Duńczyk (4). Na pewno nie piwo, ponieważ je pije palacz Philip Morris (14), a on pali Dunhille. Więc Norweg pije wodę. A co za tym idzie, jego sąsiad, pali Rothmansy (9).

Teraz zastanówmy się, kto może palić Philip Morris, i pić piwo: Norweg nie może, bo pije wodę i pali Dunhille. Jego sąsiad nie może, bo pali Rothmansy. Anglik nie może, bo pija mleko. W czwartym domu pija się kawę, a więc piwo i Philip Morrisy przypadają do ostatniego domu.

Według punktu (7), Niemiec pali Marlboro, a my nie wiemy jakie papierosy pali dom 3 i 4. Dom 3 nie może palić Marlboro, bo mieszka tam Anglik, więc w domu 4 mieszka Niemiec i pali Marlboro. Anglik natomiast pali Pall Malle (tylko takie papierosy zostały), a co za tym idzie hoduje też ptaki (10).

Skoro palacz Rothmansów (drugi dom), mieszka obok hodowcy kotów, to tym hodowcą jest Norweg (drugi sąsiad to Anglik, ale on hoduje ptaki).

Pozostał nam jeden napój do rozdzielenia – herbata, więc pije ją mieszkaniec domu 2, a co za tym idzie jest on Duńczykiem (4).

Pozostała nam tylko jedna informacja (11). Zatem w ostatnim domu musi mieszkać Szwed, hodujący psy (tylko ten dom nie ma określonego mieszkańca).

Wiemy już co hodują wszyscy, oprócz Niemca – zatem to on hoduje rybki.